Nowe zadania gmin, powiatów i województw, kwalifikowanie obiektów ochronnych, punkty schronienia, ewidencja, finansowanie, obowiązki właścicieli i zarządców oraz praktyczne przygotowanie jednostki do działania w sytuacji zagrożenia

System ochrony ludności wchodzi w nowy etap. Zmiany prawne dotyczące ochrony ludności i obrony cywilnej oznaczają dla jednostek samorządu terytorialnego nie tylko nowe zadania, ale również konieczność uporządkowania zasobów, procedur, dokumentacji oraz odpowiedzialności za obiekty mogące zapewnić mieszkańcom ochronę w sytuacji zagrożenia.

Dla gminy oznacza to konieczność spojrzenia na posiadane nieruchomości i budynki nie tylko z perspektywy ich bieżącego wykorzystania, lecz także ich potencjalnej funkcji ochronnej. Szkoła, urząd, hala sportowa, podziemna część budynku, garaż czy inny odpowiednio przystosowany obiekt mogą stać się elementem lokalnego systemu ochrony ludności.

Nowe regulacje wprowadzają również nowe kategorie obiektów i nowe mechanizmy ich kwalifikowania, ewidencjonowania, utrzymywania oraz udostępniania. Jednocześnie na samorządach spoczywa odpowiedzialność za właściwe planowanie i współpracę z administracją rządową, Państwową Strażą Pożarną oraz innymi podmiotami uczestniczącymi w systemie ochrony ludności.

Szkolenie zostało przygotowane z myślą o osobach, które muszą przełożyć nowe przepisy na konkretne działania w gminie, powiecie lub województwie.

Nie będzie to wyłącznie analiza przepisów. Najważniejsze pytanie brzmi:

CO NOWE REGULACJE OZNACZAJĄ DLA JST I CO NALEŻY ZROBIĆ W PRAKTYCE?

1. OBIEKTY ZBIOROWEJ OCHRONY W NOWYM SYSTEMIE OCHRONY LUDNOŚCI

Pierwsza część szkolenia będzie poświęcona podstawom nowego systemu ochrony ludności – przede wszystkim z perspektywy jednostki samorządu terytorialnego.

Uczestnicy poznają najważniejsze założenia ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz dowiedzą się, jak nowe przepisy należy rozumieć z punktu widzenia gminy, powiatu i województwa.

Szczegółowo omówiona zostanie rola:

• wójta,
• burmistrza,
• prezydenta miasta,
• starosty,
• wojewody,
• właścicieli i zarządców obiektów.

Szczególna uwaga zostanie poświęcona zmianom wynikającym z nowelizacji przepisów w 2026 r. oraz ich praktycznym konsekwencjom.

Jednym z ważnych zagadnień będzie nowa kategoria punktów schronienia.

Uczestnicy dowiedzą się, czym punkty schronienia różnią się od innych obiektów zbiorowej ochrony, jakie mogą pełnić funkcje oraz jakie znaczenie mają dla planowania ochrony mieszkańców.

Omówione zostanie również pytanie:

Za co rzeczywiście odpowiada JST, a za jakie elementy systemu odpowiadają inne podmioty?

Pozwoli to uporządkować kompetencje i uniknąć sytuacji, w której zadania przypisane ustawowo innemu organowi są nieprawidłowo traktowane jako obowiązek gminy.

2. KWALIFIKOWANIE OBIEKTÓW JAKO BUDOWLI OCHRONNYCH

Jednym z najbardziej praktycznych problemów będzie odpowiedź na pytanie:

Kiedy konkretny obiekt może zostać uznany za obiekt ochronny?

W ramach szkolenia zostaną uporządkowane podstawowe kategorie:

• schron,
• ukrycie,
• miejsce doraźnego schronienia,
• punkt schronienia.

Uczestnicy przeanalizują różnice pomiędzy poszczególnymi kategoriami oraz konsekwencje zakwalifikowania obiektu do określonej grupy.

Omówimy również sposoby formalnego ustanowienia lub zakwalifikowania obiektu – w zależności od podstawy prawnej i właściwości organu.

Szczególne znaczenie będzie miało rozgraniczenie sytuacji, w których konieczne jest:

• zarządzenie,
• porozumienie,
• decyzja właściwego organu.

W praktyce pojawia się bowiem pytanie:

Kiedy działa gmina, kiedy powiat, a kiedy wojewoda?

Odpowiedź wymaga prawidłowego przypisania kompetencji oraz znajomości procedury.

3. KRYTERIA UZNAWANIA OBIEKTU ZA OBIEKT OCHRONNY

Nie każdy podziemny lub odpowiednio masywny obiekt automatycznie może zostać uznany za właściwe miejsce ochrony ludności.

Dlatego szczegółowo omówione zostaną kryteria, jakie należy uwzględnić przy analizie obiektu.

Uczestnicy dowiedzą się, jak podejść do:

• identyfikacji potencjalnych obiektów,
• oceny ich przydatności,
• dokumentacji technicznej,
• stanu technicznego,
• możliwości wykorzystania obiektu,
• dostępności dla mieszkańców,
• bezpieczeństwa użytkowników.

Istotnym elementem będzie również rola Państwowej Straży Pożarnej i organów nadzoru budowlanego.

Omówione zostanie, jak może wyglądać współpraca pomiędzy JST, właścicielem lub zarządcą obiektu, strażą pożarną i nadzorem budowlanym.

4. CO Z OBIEKTAMI, KTÓRE JUŻ ISTNIEJĄ?

Jednostki samorządu terytorialnego nie zaczynają budować systemu ochrony od zera.

W wielu gminach znajdują się już obiekty, które mogą potencjalnie zostać wykorzystane dla potrzeb ochrony ludności.

Powstaje więc bardzo praktyczne pytanie:

Co zrobić z istniejącymi obiektami?

Podczas szkolenia omówione zostaną zasady ich identyfikacji, oceny, kwalifikowania, ewidencjonowania i przygotowania do wykorzystania.

Szczególną uwagę poświęcimy roli:

• właściciela,
• zarządcy,
• organu JST,
• organów kontrolnych.

Uczestnicy poznają również zasady postępowania w przypadku obiektów, które wymagają dostosowania lub których stan techniczny nie pozwala na ich natychmiastowe wykorzystanie.

5. PLANOWANIE I ORGANIZACJA OBIEKTÓW ZBIOROWEJ OCHRONY

Samo posiadanie obiektów nie zapewnia jeszcze skutecznego systemu ochrony.

Konieczne jest odpowiednie zaplanowanie liczby miejsc, ich rozmieszczenia, dostępności oraz sposobu wykorzystania.

Dlatego podczas szkolenia szczegółowo omówimy wskaźniki ustawowe dotyczące liczby miejsc, które powinny zostać zapewnione mieszkańcom.

Uczestnicy dowiedzą się:

• jak ustalać zapotrzebowanie,
• jakie obiekty należy uwzględniać,
• których budynków nie należy uwzględniać w określonych kalkulacjach,
• jak prowadzić bieżący przegląd zasobów,
• jak identyfikować braki,
• jak planować działania uzupełniające.

Szczególną uwagę poświęcimy miejscu doraźnego schronienia – kiedy może być organizowane, jak je przygotować i jakie warunki powinny zostać spełnione.

6. NAKAZ PRZYSTOSOWANIA NIERUCHOMOŚCI – CO TO OZNACZA W PRAKTYCE?

Jednym z bardziej wymagających zagadnień dla JST i właścicieli nieruchomości są sytuacje, w których określona nieruchomość może zostać objęta obowiązkiem przystosowania do potrzeb ochrony ludności.

Omówimy:

• podstawy prawne takich działań,
• kompetencje właściwych organów,
• prawa i obowiązki właściciela,
• sposób dokumentowania czynności,
• kwestie techniczne i organizacyjne,
• potencjalne problemy przy realizacji obowiązku.

Szczególną uwagę poświęcimy odpowiedzialności JST za prawidłowe przeprowadzenie czynności oraz właściwą komunikację z właścicielami i zarządcami nieruchomości.

7. OZNAKOWANIE I INFORMOWANIE MIESZKAŃCÓW

Nawet najlepiej przygotowany obiekt nie spełni swojej funkcji, jeżeli mieszkańcy nie będą wiedzieli:

gdzie się znajduje, jak do niego dotrzeć i kiedy należy z niego skorzystać.

Dlatego szkolenie obejmie również kwestie:

• oznakowania obiektów,
• informacji dla mieszkańców,
• organizacji dostępu,
• komunikacji w sytuacji zagrożenia,
• aktualności informacji,
• dostępności obiektów.

Omówiona zostanie także dostępność dla osób z niepełnosprawnościami oraz potrzeba uwzględnienia szczególnych potrzeb różnych grup mieszkańców.

8. ZABEZPIECZENIE LUDZI I ZASOBÓW

Obiekt ochronny to nie tylko ściany i konstrukcja budynku.

Skuteczność ochrony zależy również od przygotowania:

• personelu,
• wyposażenia,
• zasobów,
• procedur,
• komunikacji,
• organizacji wejścia i wyjścia,
• zasad udostępniania.

Podczas szkolenia pokażemy, jak spojrzeć na obiekt jako na element całego systemu, a nie pojedynczą nieruchomość.

9. UTRZYMANIE, KONTROLA I NADZÓR NAD OBIEKTAMI

Kolejna część szkolenia będzie poświęcona obowiązkom związanym z utrzymaniem obiektów.

Omówimy odpowiedzialność:

• właściciela,
• zarządcy,
• kierownika budowli ochronnej,
• personelu.

Szczególne znaczenie ma kwestia obiektów przeznaczonych dla większej liczby osób.

Przedstawione zostaną zasady dotyczące organizacji personelu przy obiektach przeznaczonych dla ponad 120 osób.

Uczestnicy dowiedzą się również, co oznacza obowiązek udostępnienia obiektu na polecenie właściwego organu oraz jakie działania należy podjąć, aby obiekt był faktycznie gotowy do wykorzystania.

10. KTO KONTROLUJE OBIEKTY?

W praktyce konieczne jest właściwe rozdzielenie kompetencji poszczególnych służb i organów.

Podczas szkolenia omówiona zostanie rola:

• organów nadzoru budowlanego,
• Państwowej Straży Pożarnej,
• Państwowej Inspekcji Sanitarnej,
• właściwych organów administracji publicznej.

Szczególną uwagę zwrócimy na sytuację, gdy podczas kontroli zostaną stwierdzone nieprawidłowości.

Co wtedy zrobić?

Jak sporządzić dokumentację?

Jak opisać stwierdzone nieprawidłowości?

Jak ustalić odpowiedzialność?

Jak zaplanować działania naprawcze?

Te pytania zostaną przeanalizowane z perspektywy praktyki JST.

11. CENTRALNA EWIDENCJA OBIEKTÓW ZBIOROWEJ OCHRONY

Nowy system wymaga również uporządkowania informacji o obiektach.

Dlatego istotnym elementem szkolenia będzie Centralna Ewidencja Obiektów Zbiorowej Ochrony.

Omówione zostaną zasady dotyczące:

• prowadzenia ewidencji,
• wprowadzania danych,
• zakresu informacji o obiekcie,
• ewidencjonowania punktów schronienia,
• aktualizacji informacji.

Szczególną uwagę poświęcimy informacjom objętym klauzulą „zastrzeżone” oraz zasadom dostępu do danych.

W praktyce bardzo ważne będzie rozróżnienie pomiędzy informacją znajdującą się w ewidencji a informacją, która może być udostępniana jako informacja publiczna.

12. EWIDENCJA JAKO NARZĘDZIE PLANOWANIA

Ewidencja nie powinna być traktowana wyłącznie jako kolejny obowiązek administracyjny.

Prawidłowo prowadzona baza danych może stać się jednym z najważniejszych narzędzi planowania ochrony ludności.

Dzięki aktualnym informacjom JST może określić:

• ile obiektów posiada,
• gdzie są zlokalizowane,
• jaką liczbę osób mogą potencjalnie objąć ochroną,
• jakie są braki,
• które obiekty wymagają inwestycji,
• gdzie należy skierować środki finansowe.

To właśnie dlatego tak ważna jest jakość, kompletność i aktualność danych.

13. FINANSOWANIE ZADAŃ Z ZAKRESU OCHRONY LUDNOŚCI

Nowe obowiązki muszą mieć odpowiednie zabezpieczenie finansowe.

Dlatego szkolenie obejmie również kwestie finansowania zadań związanych z ochroną ludności i obiektami zbiorowej ochrony.

Omówimy:

• dotacje celowe,
• finansowanie zadań obowiązkowych,
• finansowanie zadań uznaniowych,
• możliwość finansowania do 100% kosztów,
• zadania zlecone,
• udział budżetu gminy,
• środki zabezpieczane na wniosek wójta.

Szczególnie ważne będzie wskazanie, kiedy JST powinna zabezpieczyć środki we własnym budżecie, a kiedy może oczekiwać finansowania z innych źródeł.

14. WSPÓŁPRACA JST Z WOJEWODĄ I STRAŻĄ POŻARNĄ

System ochrony ludności wymaga współpracy wielu podmiotów.

Gmina nie może działać w oderwaniu od:

• wojewody,
• powiatu,
• Państwowej Straży Pożarnej,
• nadzoru budowlanego,
• właścicieli i zarządców obiektów,
• innych podmiotów uczestniczących w systemie.

Podczas szkolenia omówimy podział kompetencji i odpowiedzialności oraz zasady koordynacji działań.

Szczególną uwagę poświęcimy sytuacji zagrożenia, kiedy czas reakcji ma kluczowe znaczenie.

15. NOWE OBOWIĄZKI INWESTYCYJNE

Jednym z najbardziej praktycznych zagadnień będą nowe wymagania związane z procesem inwestycyjnym.

Omówimy sytuacje dotyczące budowli ochronnych w budynkach użyteczności publicznej oraz zasady stosowania nowych regulacji.

Szczególna uwaga zostanie poświęcona:

• zwolnieniu na podstawie decyzji wójta,
• obowiązkom inwestora,
• zawiadomieniu inwestora,
• terminowi 14 dni,
• terminowi 45 dni,
• sytuacji, w której gmina występuje jako inwestor,
• rozwiązaniom zamiennym,
• zgodzie wojewody.

16. ROZWIĄZANIA ZAMIENNE – KIEDY MOŻNA JE STOSOWAĆ?

Nie każdy projekt inwestycyjny będzie można zrealizować w sposób standardowy.

Dlatego omówiona zostanie możliwość stosowania rozwiązań zamiennych, w tym warunki uzyskania odpowiedniej zgody wojewody.

Uczestnicy poznają najważniejsze elementy, które należy przeanalizować przed podjęciem decyzji oraz ryzyka związane z niewłaściwym zastosowaniem rozwiązania zamiennego.

17. STARE OBIEKTY I PRZEPISY PRZEJŚCIOWE

Szczególnie dużo problemów praktycznych może pojawić się na styku starych obiektów i nowych regulacji.

Dlatego podczas szkolenia przeanalizujemy przepisy przejściowe oraz zasady postępowania wobec obiektów istniejących przed wejściem w życie nowych regulacji.

Odpowiemy m.in. na pytania:

• które obiekty podlegają nowym zasadom,
• jakie działania należy podjąć wobec istniejących obiektów,
• czy każdy istniejący obiekt wymaga dostosowania,
• jak dokumentować stan istniejący,
• jak postępować w przypadku niejasności technicznych lub prawnych.

18. NAJCZĘSTSZE PROBLEMY I WĄTPLIWOŚCI INTERPRETACYJNE

Przepisy dotyczące ochrony ludności tworzą system, który wymaga współdziałania wielu organów.

W praktyce może to prowadzić do pytań dotyczących:

• właściwości organów,
• kwalifikowania obiektów,
• obowiązków właściciela,
• obowiązków JST,
• finansowania,
• dokumentowania,
• kontroli,
• przepisów przejściowych,
• informacji podlegających ochronie.

Dlatego szkolenie będzie koncentrować się również na praktycznych problemach interpretacyjnych i sposobach ograniczania ryzyka błędnych decyzji.

CO JST POWINNA ZROBIĆ JUŻ TERAZ?

Jednym z najważniejszych rezultatów szkolenia będzie uporządkowanie działań, które jednostka powinna podjąć w związku z nowymi regulacjami.

W praktyce warto rozpocząć od:

1. INWENTARYZACJI
Zidentyfikować wszystkie potencjalne obiekty mogące mieć znaczenie dla ochrony ludności.

2. WERYFIKACJI
Sprawdzić ich stan techniczny, funkcję, dostępność i możliwość wykorzystania.

3. KWALIFIKACJI
Ustalić, które obiekty mogą zostać wykorzystane jako odpowiednie formy ochrony.

4. EWIDENCJI
Zadbać o kompletność i aktualność danych.

5. PLANOWANIA
Porównać liczbę dostępnych miejsc z potrzebami mieszkańców.

6. FINANSOWANIA
Określić niezbędne nakłady i możliwe źródła finansowania.

7. PROCEDUR
Przygotować wewnętrzne zasady postępowania.

8. WSPÓŁPRACY
Ustalić zasady współpracy z wojewodą, PSP, nadzorem budowlanym i właścicielami obiektów.

9. INFORMOWANIA
Przygotować rozwiązania dotyczące oznakowania i komunikacji z mieszkańcami.

10. GOTOWOŚCI
Sprawdzić, czy w przypadku realnego zagrożenia obiekt będzie można szybko udostępnić i wykorzystać.

DLACZEGO WARTO WZIĄĆ UDZIAŁ W SZKOLENIU?

Nowy system ochrony ludności oznacza dla samorządów konkretne zadania, odpowiedzialność i konieczność podejmowania decyzji dotyczących nieruchomości, inwestycji, finansowania oraz organizacji ochrony mieszkańców.

Nie wystarczy znać przepisy.

Trzeba wiedzieć:

co zrobić, kto powinien to zrobić, w jakim terminie, na jakiej podstawie prawnej, jak to udokumentować i jak zabezpieczyć JST przed błędami.

Szkolenie pozwoli spojrzeć na nowe regulacje z perspektywy codziennego funkcjonowania urzędu.

Uczestnicy otrzymają uporządkowaną wiedzę dotyczącą:

• nowych kategorii obiektów,
• punktów schronienia,
• schronów i ukryć,
• miejsc doraźnego schronienia,
• kwalifikowania obiektów,
• zadań wójta, starosty i wojewody,
• obowiązków właścicieli i zarządców,
• planowania liczby miejsc,
• kontroli i nadzoru,
• Centralnej Ewidencji Obiektów Zbiorowej Ochrony,
• finansowania,
• nowych obowiązków inwestycyjnych,
• przepisów przejściowych,
• współpracy pomiędzy organami,
• najczęstszych błędów i problemów interpretacyjnych.

PRAKTYCZNY CEL SZKOLENIA – PRZYGOTOWANA JST

Najważniejszym celem szkolenia jest wyposażenie uczestników w wiedzę, która pozwoli przejść od „znam przepisy” do „wiem, jak je wdrożyć”.

Po szkoleniu uczestnik powinien wiedzieć:

JAKIE OBIEKTY MAMY?

KTÓRE Z NICH MOŻNA WYKORZYSTAĆ?

JAK JE ZAKWALIFIKOWAĆ?

KTO ODPOWIADA ZA POSZCZEGÓLNE CZYNNOŚCI?

JAK JE EWIDENCJONOWAĆ?

JAK JE UTRZYMYWAĆ?

JAK JE FINANSOWAĆ?

JAK PRZYGOTOWAĆ MIESZKAŃCÓW I PERSONEL?

CO NALEŻY ZROBIĆ W PRZYPADKU ZAGROŻENIA?

Nowy system ochrony ludności wymaga przygotowania nie tylko obiektów, ale przede wszystkim całego mechanizmu ich wykorzystania.

Dlatego szkolenie stanowi praktyczne kompendium dla osób odpowiedzialnych za przygotowanie JST do realizacji nowych zadań.

OBIEKTY ZBIOROWEJ OCHRONY W NOWYM SYSTEMIE OCHRONY LUDNOŚCI

Od nowych przepisów, przez kwalifikowanie i ewidencję obiektów, aż po finansowanie, inwestycje, kontrolę i praktyczne przygotowanie gminy do działania w sytuacji zagrożenia.

To szkolenie dla tych, którzy chcą nie tylko poznać nowe regulacje, ale przede wszystkim wiedzieć, jak prawidłowo zastosować je w praktyce jednostki samorządu terytorialnego.

Wiedza prawna. Praktyczne procedury. Odpowiedzialność JST. Bezpieczeństwo mieszkańców.

Na zakończenie przewidziano sesję pytań i odpowiedzi, umożliwiającą omówienie najbardziej problematycznych zagadnień związanych z wdrażaniem nowych zasad w praktyce.