GRANICE W PRACY SOCJALNEJ

Jak pomagać skutecznie, nie przekraczając własnych granic?

Pomagać – ale nie brać odpowiedzialności za całe życie klienta

Praca socjalna to zawód oparty na relacji, zaufaniu, empatii i gotowości do udzielania pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej.

Jednocześnie jest to praca, w której bardzo łatwo przekroczyć cienką granicę pomiędzy profesjonalnym pomaganiem a nadmiernym zaangażowaniem.

Klient dzwoni po godzinach pracy.

Prosi o prywatny numer telefonu.

Mówi: „Tylko Pani może mi pomóc”.

Oczekuje wyjątkowego traktowania.

Próbuje wzbudzić poczucie winy.

Reaguje agresją, kiedy nie otrzymuje tego, czego oczekuje.

Grozi, że zrobi sobie krzywdę.

Pisze skargi, naciska, manipuluje albo próbuje przenieść relację zawodową na poziom prywatny.

W takich sytuacjach pracownik socjalny może mieć poczucie, że odmowa pomocy będzie oznaczała brak empatii, nieprofesjonalizm albo pozostawienie klienta bez wsparcia.

A przecież profesjonalna pomoc nie oznacza przejęcia odpowiedzialności za drugiego człowieka.

Gdzie kończy się pomaganie, a zaczyna nadmierne zaangażowanie?

To jedno z najważniejszych pytań, na które odpowiada szkolenie.

Podczas zajęć uczestnicy będą analizować sytuacje, w których trudno jednoznacznie określić:

Co jest moim obowiązkiem?

Co znajduje się w zakresie mojego wpływu?

Za co odpowiadam jako pracownik OPS?

A za co odpowiada sam klient?

Kiedy empatia pomaga, a kiedy zaczyna prowadzić do uległości?

Kiedy dodatkowe zaangażowanie jest jeszcze elementem pracy, a kiedy zaczyna naruszać granice zawodowe?

Czy mogę powiedzieć „nie” i nadal pozostać dobrym pracownikiem pomagającym?

Szkolenie pozwala uporządkować te kwestie i spojrzeć na granice nie jako na przeszkodę w pomaganiu, lecz jako element profesjonalnej relacji z klientem.

GRANICE OSOBISTE I ZAWODOWE PRACOWNIKA OPS

Każdy pracownik ma własne granice, doświadczenia, wartości, przekonania i sposoby reagowania na presję.

Dlatego podczas szkolenia uczestnicy rozpoczną pracę od przyjrzenia się własnym doświadczeniom związanym z granicami.

Czym właściwie są granice?

Jakie skojarzenia i emocje wywołuje ich stawianie?

Dlaczego jedna osoba potrafi powiedzieć „nie” bez większego problemu, podczas gdy dla innej odmowa jest źródłem ogromnego napięcia, poczucia winy albo lęku?

Uczestnicy będą pracować nad rozróżnieniem granic osobistych i zawodowych, odnosząc je bezpośrednio do specyfiki pracy socjalnej.

„CHCĘ POMÓC” – KIEDY DOBRA INTENCJA MOŻE STAĆ SIĘ PROBLEMEM?

W zawodach pomocowych szczególnie łatwo o przekonanie:

„Skoro mogę zrobić więcej, powinnam/powinienem to zrobić”.

Problem pojawia się wtedy, gdy pracownik zaczyna przejmować odpowiedzialność za życie klienta, jego decyzje, emocje, relacje czy konsekwencje podejmowanych przez niego działań.

Podczas szkolenia uczestnicy będą analizować granicę pomiędzy:

pomaganiem – a wyręczaniem,

empatią – a uległością,

odpowiedzialnością zawodową – a nadodpowiedzialnością,

zaangażowaniem – a uwikłaniem,

wsparciem – a przejęciem kontroli nad sytuacją klienta.

Szczególna uwaga zostanie poświęcona temu, jak rozpoznawać moment, w którym pracownik zaczyna brać na siebie odpowiedzialność, która należy do klienta.

DLACZEGO TAK TRUDNO STAWIAĆ GRANICE?

Samo powiedzenie „trzeba stawiać granice” jest łatwe.

Znacznie trudniej zrobić to w prawdziwej sytuacji zawodowej.

Dlaczego?

Bo na nasze reakcje wpływają m.in.:

• wartości,
• przekonania,
• oczekiwania,
• ideały dotyczące pomagania,
• wcześniejsze doświadczenia,
• potrzeba bycia potrzebnym,
• potrzeba bycia postrzeganym jako osoba kompetentna i odpowiedzialna,
• lęk przed konfliktem,
• poczucie winy,
• wstyd,
• obawa przed negatywną oceną,
• potrzeba uniknięcia eskalacji,
• trudności w asertywnej odmowie.

Podczas szkolenia uczestnicy będą mieli możliwość przyjrzenia się temu, co sprawia, że właśnie im trudno postawić granicę w określonej sytuacji.

„CO JEST MOJE, A CO NALEŻY DO KLIENTA?”

Jednym z ważnych ćwiczeń będzie porządkowanie zakresu odpowiedzialności.

Uczestnicy będą analizować konkretne sytuacje i określać:

Co należy do mnie?

Moje zachowanie, komunikacja, decyzje zawodowe, sposób reagowania, przestrzeganie zasad, zakres udzielanego wsparcia.

Co należy do klienta?

Jego decyzje, wybory, emocje, odpowiedzialność za własne działania oraz konsekwencje podejmowanych decyzji – w granicach wynikających z konkretnej sytuacji zawodowej i obowiązujących procedur.

To proste rozróżnienie może być bardzo pomocne w sytuacjach, w których pracownik zaczyna myśleć:

„Jeżeli ja tego nie zrobię, wszystko się rozpadnie”.

„RED FLAGS” NADMIERNEGO ZAANGAŻOWANIA

Podczas szkolenia uczestnicy poznają sygnały, które mogą wskazywać, że relacja z klientem zaczyna przekraczać bezpieczne granice zawodowe.

Omówione zostaną m.in.:

• postawa ratownika,
• nadmierne poczucie odpowiedzialności,
• „syndrom Atlasa”,
• trudności w asertywności,
• potrzeba bycia potrzebnym,
• przenoszenie własnych oczekiwań i standardów na klienta,
• trudność w akceptowaniu decyzji klienta,
• nadmierne przeżywanie problemów klienta,
• poczucie winy związane z odmową,
• obawa przed konfliktem,
• potrzeba utrzymania obrazu siebie jako osoby zawsze pomocnej i kompetentnej.

Poruszona zostanie również tematyka wybranych schematów opisanych w podejściu Jeffrey’a Younga – jako sposób na zwiększenie wglądu we własne reakcje i obszary wymagające dalszej pracy.

GRANICE W KONTAKCIE Z TRUDNYM KLIENTEM

Granice są szczególnie ważne wtedy, gdy klient zaczyna wywierać presję.

Podczas szkolenia uczestnicy będą analizować sposoby reagowania na klientów zachowujących się:

Roszczeniowo

„Należy mi się i proszę to załatwić”.

Manipulacyjnie

„Jeżeli Pani mi nie pomoże, będzie Pani odpowiedzialna za to, co się stanie”.

Uwodząco

Budowanie nadmiernie osobistej relacji, komplementowanie, przekraczanie dystansu zawodowego.

Agresywnie słownie

Krzyk, obrażanie, oskarżenia, podważanie kompetencji pracownika.

Wywierających presję

Naciskanie na natychmiastowe działanie, grożenie skargą, przełożonymi lub konsekwencjami.

Przekraczających prywatność

Pytania dotyczące życia osobistego pracownika, prośby o prywatny telefon, kontakt poza godzinami pracy.

Domagających się wyjątkowego traktowania

„Pani zrobi to dla mnie, przecież wie Pani, jaka jest moja sytuacja”.

Grożących samobójstwem lub przemocą

Sytuacje, w których konieczne jest jednoczesne zachowanie empatii, bezpieczeństwa i profesjonalnych granic.

KIEDY PRACOWNIK MOŻE DZIAŁAĆ SAMODZIELNIE, A KIEDY POTRZEBUJE WSPARCIA?

Profesjonalizm nie polega na tym, że pracownik musi samodzielnie rozwiązać każdą sytuację.

Jednym z ważnych tematów szkolenia będzie rozpoznawanie granic własnych kompetencji.

Uczestnicy będą analizować sytuacje, w których warto:

• kontynuować pracę samodzielnie,
• skonsultować przypadek,
• zaangażować innych specjalistów,
• działać interdyscyplinarnie,
• przekazać sprawę zgodnie z właściwą ścieżką,
• szukać wsparcia przełożonego lub zespołu.

Uznanie własnych ograniczeń nie jest oznaką słabości. Jest elementem profesjonalizmu.

GRANICE W SYTUACJI KRYZYSOWEJ

Szczególne miejsce w szkoleniu zajmują sytuacje kryzysowe.

Uczestnicy będą analizować m.in.:

• zachowanie klienta znajdującego się w silnych emocjach,
• różnicę pomiędzy reakcją kryzysową a utrwalonymi problemami i schematami,
• sytuacje zagrożenia suicydalnego,
• sposób reagowania na komunikaty o braku sensu życia,
• granice kompetencji pracownika pomagającego,
• sytuacje wymagające zaangażowania innych osób lub specjalistów.

Celem nie jest przenoszenie na pracownika OPS odpowiedzialności za wszystkie problemy klienta, lecz pokazanie, jak reagować profesjonalnie i adekwatnie do sytuacji.

„NIE KAŻDEMU ZDOŁAMY POMÓC”

To jedno z trudniejszych doświadczeń w pracy pomocowej.

Pracownik może zrobić wiele, ale nie zawsze może doprowadzić do rozwiązania problemu klienta.

Nie wszystkie decyzje klienta można zmienić.

Nie wszystkie relacje można uratować.

Nie każdą sytuację można zakończyć sukcesem.

Podczas szkolenia zostanie poruszony temat emocjonalnego kosztu pracy z klientem oraz „żałoby po relacji z klientem” – sytuacji, w których pracownik mimo zaangażowania doświadcza poczucia porażki, bezradności lub rozczarowania.

JAK NIE ZRYWAĆ RELACJI POMOCOWEJ PODCZAS STAWIANIA GRANIC?

Granica nie musi oznaczać zerwania kontaktu.

Uczestnicy poznają sposoby komunikowania odmowy i ograniczeń w sposób, który może pomóc zachować relację pomocową.

Omówione zostaną m.in.:

• asertywna odmowa,
• praca z ambiwalencją,
• praca z oporem,
• technika małych kroków,
• wybrane elementy interwencji kryzysowej,
• komunikacja z osobą doświadczającą przemocy w rodzinie lub związku,
• sposoby ograniczania ryzyka wycofania się klienta z kontaktu.

Chodzi o znalezienie równowagi pomiędzy:

„muszę zrobić wszystko”

a

„to nie jest mój problem”.

Profesjonalna granica znajduje się pomiędzy tymi skrajnościami.

GRANICE A WYPALENIE ZAWODOWE

Brak granic może mieć konsekwencje nie tylko dla relacji z klientem.

Może wpływać również na samego pracownika.

Dlatego podczas szkolenia omówione zostaną sygnały przeciążenia i trudności, które mogą pojawiać się u osób wykonujących zawody pomocowe, m.in.:

• chroniczne napięcie,
• przeciążenie emocjonalne,
• trudności adaptacyjne,
• objawy wypalenia zawodowego,
• obniżony nastrój,
• reakcje na silny stres,
• trudności z odpoczynkiem,
• nadmierne przeżywanie sytuacji zawodowych poza pracą.

Uczestnicy wykonają również ćwiczenie z wykorzystaniem autorskiego kwestionariusza samodzielnego rozpoznawania trudności, który może pomóc zauważyć sygnały wskazujące na potrzebę większej troski o siebie lub konsultacji specjalistycznej.

CASE STUDY – PRAWDZIWE PROBLEMY Z CODZIENNEJ PRACY OPS

Najważniejszym elementem szkolenia będzie praca na konkretnych sytuacjach.

Uczestnicy będą mogli przedstawić własne przypadki, które sprawiały lub nadal sprawiają im trudność.

Wśród przykładowych sytuacji znajdują się:

„Tylko Pani może mi pomóc”

Klient zdobywa prywatny numer telefonu pracownika i zaczyna kontaktować się poza godzinami pracy.

Jak odpowiedzieć?

Jak postawić granicę?

Jak nie wzmacniać zależności?

„Jeśli mi Pani nie pomoże, nie mam po co żyć”

Klientka płacze i komunikuje, że pracownik jest jej „ostatnią nadzieją”.

Jak zachować empatię?

Jak potraktować taki komunikat poważnie?

Jak jednocześnie nie przejąć całkowitej odpowiedzialności za sytuację klientki?

„Co wy tu właściwie robicie?”

Klient jest sfrustrowany, podnosi głos i oskarża pracowników:

„Zawsze to samo!”

„Nikt mnie nie rozumie!”

„Wszyscy tylko odmawiacie!”

Jak nie wejść w obronę?

Jak nie odpowiadać agresją na agresję?

Jak przywrócić rozmowę do faktów?

„Proszę zrobić dla mnie wyjątek”

Klientka oczekuje specjalnego traktowania, wykorzystuje emocje, zawstydza, insynuuje lub obraża pracownika.

Jak postawić granicę bez eskalowania konfliktu?

„Tylko Pani ufam”

Klient prosi o prywatny numer telefonu i zapewnia:

„To wyjątkowa sytuacja”.

„Nie będę nadużywał”.

„Tylko Pani może mi pomóc”.

Jak odpowiedzieć, aby nie wzmacniać nieprofesjonalnej zależności?

„Napiszę na Panią skargę”

Klient grozi przełożonymi, skargą lub konsekwencjami służbowymi.

Jak zachować spokój?

Jak nie reagować lękiem?

Jak komunikować swoje stanowisko?

WARSZTAT: ZAMIAST TYLKO MÓWIĆ O GRANICACH – ĆWICZYMY JE

Szkolenie będzie prowadzone w formule praktycznej.

Wykorzystane zostaną m.in.:

BURZA MÓZGÓW

Uczestnicy wspólnie analizują możliwe sposoby reagowania.

CASE STUDY

Praca na sytuacjach charakterystycznych dla pracy pracownika socjalnego.

ODEGRANIE SCENEK

Przećwiczenie rozmowy z klientem w bezpiecznych warunkach.

MODELOWANIE ALTERNATYWNYCH REAKCJI

Analiza tego, jak można odpowiedzieć inaczej i jakie konsekwencje może mieć określony sposób komunikacji.

INTERWIZJA DOŚWIADCZEŃ

Wspólna analiza sytuacji zgłaszanych przez uczestników.

CO UCZESTNIK WYNIESIE ZE SZKOLENIA?

Po szkoleniu uczestnik będzie lepiej przygotowany do:

✔ rozpoznawania własnych granic osobistych i zawodowych;

✔ określania granic odpowiedzialności pracownika i klienta;

✔ rozpoznawania sygnałów nadmiernego zaangażowania;

✔ reagowania na roszczeniowość i presję;

✔ komunikowania odmowy w sposób asertywny;

✔ reagowania na manipulację i próby przekraczania granic;

✔ zachowania profesjonalnego dystansu;

✔ reagowania na agresję słowną;

✔ pracy z klientem silnie emocjonalnym;

✔ reagowania na komunikaty dotyczące zagrożenia samobójczego zgodnie z zakresem własnych kompetencji;

✔ rozpoznawania sytuacji wymagających konsultacji lub współpracy interdyscyplinarnej;

✔ odróżniania empatii od uległości;

✔ ograniczania ryzyka nadmiernego przejmowania odpowiedzialności za klienta;

✔ rozpoznawania sygnałów własnego przeciążenia;

✔ analizowania trudnych sytuacji zawodowych;

✔ budowania granic bez niepotrzebnego zrywania relacji pomocowej.

GRANICE NIE SĄ BRAKIEM EMPATII

Jednym z najważniejszych przesłań szkolenia jest to, że postawienie granicy nie oznacza braku empatii.

Pracownik może powiedzieć:

„Rozumiem, że jest to dla Pani bardzo trudna sytuacja”

i jednocześnie:

„Nie mogę skontaktować się z Panią z mojego prywatnego telefonu”.

Może uznać emocje klienta i jednocześnie nie zgodzić się na agresję.

Może być zaangażowany i jednocześnie nie przejmować odpowiedzialności za decyzje klienta.

Może pomagać – ale nie musi ratować.

Profesjonalne pomaganie zaczyna się również od świadomości własnych granic.

To szkolenie jest przestrzenią do tego, aby zatrzymać się na chwilę, spojrzeć na własne doświadczenia zawodowe i zastanowić się:

• Gdzie są moje granice?
• Co sprawia, że czasami je przekraczam?
• Jak reaguję, gdy klient wywiera na mnie presję?
• Czy potrafię powiedzieć „nie” bez poczucia winy?
• Jak pomagać skutecznie, nie tracąc siebie w relacji z klientem?

Bo dobra pomoc nie polega na tym, aby pracownik zrobił wszystko.

Polega na tym, aby wiedział, co może zrobić, co powinien zrobić, gdzie kończą się jego kompetencje i jak pomagać w sposób bezpieczny – zarówno dla klienta, jak i dla siebie.