Czym zajmują się Gminne Rady Działalności Pożytku Publicznego

Czym zajmują się Gminne Rady Działalności Pożytku Publicznego

Najkrócej rzecz ujmując, rada działalności pożytku publicznego – niezależnie od szczebla, na którym jest powołana – to gremium, które konsultuje i opiniuje dla potrzeb danego organu administracji dokumenty związane z funkcjonowaniem trzeciego sektora oraz działalnością pożytku publicznego i wolontariatem. Zakres kompetencji rady może być szerszy niż ten, opisany w ustawie. Dużo zależy od świadomości oraz woli działania i współdziałania, zarówno ze strony organizacji, jak i urzędu.

O dużej – a na pewno większej, niż wcześniej – woli współdziałania ze strony władz i administracji świadczy zmiana Ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, którą dokonano w sierpniu 2015 roku. Znowelizowano m.in. zasady powoływania i pracy lokalnych rad działalności pożytku publicznego na szczeblu województwa, powiatu i gminy, a także Rady Działalności Pożytku Publicznego, która obraduje przy centralnym urzędzie Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego. Niekiedy w praktyce nazywa się ją „radą krajową” lub „centralną”. Zaznaczmy na wstępie, że wszystkie te gremia mogą ze sobą współpracować, ale nie zachodzi między nimi żaden stosunek podległości hierarchicznej.

Na czym polegała ta zasadnicza zmiana Ustawy w 2015 roku? Od tego momentu powołanie wojewódzkiej, powiatowej czy gminnej rady stało się obowiązkiem, a nie prawem organu wykonawczego. Co to oznacza?

Kiedy powołuje się radę pożytku

Samorząd jest związany wolą lokalnego środowiska ngo w zakresie powołania rady. A zatem samorząd:

• nie ma prawa sformować takiej rady wyłącznie z własnej inicjatywy, po prostu wskazując członków oraz
• kiedy wymagana liczba ngo złoży wspólny wniosek, organ ma obowiązek utworzyć radę i nie może takiego wniosku zignorować.

Wcześniej, przed 2015 r., taki wniosek nie był formalnie wiążący dla samorządu. Rada na każdym szczeblu samorządu terytorialnego jest powoływana przez organ wykonawczy, zatem odpowiednio przez marszałka województwa, starostę, wójta (burmistrza/prezydenta miasta). Skoncentrujmy się na gminnych radach… Samorząd jest zobowiązany utworzyć radę, o ile tylko jest taka wola organizacji pozarządowych. Swoją wolę organizacje wyrażają w formie wspólnego wniosku. W przypadku rady gminnej stosowny wniosek powinno złożyć przynajmniej 5 organizacji. Wówczas wójt ma ustawowe dwa miesiące od dnia wpłynięcia wniosku, aby stworzyć radę. W razie odmowy lub przekroczenia tego terminu przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Kiedy samorząd może odmówić powołania rady? Na przykład w razie braków formalnych we wniosku. Zwróćmy więc uwagę, że:

• „wspólny wniosek” oznacza literalnie, że reprezentanci wszystkich postulujących organizacji powinni złożyć podpis pod jednym dokumentem. Może okazać się to trudne w praktyce, więc warto skonsultować się wcześniej z urzędem gminy, czy wystarczający będzie np. dokument o tożsamej treści, lecz na którego każdym egzemplarzu będzie widniał podpis przedstawiciela innej organizacji. Jeżeli już mowa o przedstawicielach…

• wniosek powinien zostać podpisany zgodnie z zasadami reprezentacji zawartymi w statucie danej organizacji. Może zatem nie wystarczyć podpis samego prezesa zarządu, ale może być wymagana np. kontrasygnata innego członka zarządu czy zgoda (uchwała) walnego zebrania członków lub wewnętrznego organu nadzoru.

Czy wnioskujące organizacje muszą mieć siedzibę w danej gminie? Niekoniecznie. Przepisy Ustawy wymagają jedyne, aby prowadziły działalność na terenie gminy. Teoretycznie i praktycznie rzecz biorąc, w tym celu nie jest potrzebna ani siedziba, ani oddział w danej gminie („tylko” bądź „aż” ludzie chętni do pracy).

Dla ścisłości zwróćmy uwagę, że „wspólny wniosek” w sprawie powołania rady mogą złożyć nie tylko organizacje pozarządowe, ale również podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 Ustawy (m.in. spółdzielnie socjalne, spółki non profit, stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego).

Opracowanie własne; logotypy: https://www.gov.pl/web/pozytek.

Rada Dialogu z Młodym Pokoleniem nie jest radą działalności pożytku publicznego sensu stricto. Pełni jednak zadania zbliżone do Rady Działalności Pożytku Publicznego, w tym w zakresie działalności organizacji pozarządowych, niemniej jej główny zakres zainteresowania dotyczy spraw społecznych z perspektwy młodego pokolenia (art. 41¹ – 41⁴ Ustawy).

Skład gminnych rad

Na szczeblu gminy tryb powoływania członków rady i zasady jej działania określa organ stanowiący, czyli rada gminy (miasta):

• w drodze odrębnej uchwały lub
• w ramach rocznego lub wieloletniego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi.

Każda Gminna Rada Działalności Pożytku Publicznego składa się z przedstawicieli:

• organu stanowiącego gminy;
• organu wykonawczego gminy;
• organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, Ustawy prowadzących działalność na terenie gminy.

Działacze sektora ngo stanowią obowiązkowo co najmniej połowę składu rady. Przy czym nie muszą to być wcale reprezentanci tych samych organizacji, które wnioskowały o powołanie rady. W praktyce najczęściej funkcję przedstawiciela pełnią członkowie danej organizacji, niemniej formalnie rzecz biorąc, mogą to być również jej wolontariusze, pracownicy czy współpracownicy zatrudnienia na podstawie umowy cywilnoprawnej. Każda taka osoba powinna legitymować się stosownym oświadczeniem władz danej organizacji, aby wziąć udział w wyborach do rady. Zazwyczaj bowiem urząd przeprowadza wybory spośród kandydatów na przedstawicieli strony pozarządowej w radzie.

Tak sformowana rada pełni swoje obowiązki przez trzyletnią kadencję.

Czym zajmuje się gminna rada działalności pożytku publicznego?

Do zadań gminnej rady działalności pożytku publicznego należy w szczególności:

• opiniowanie projektów strategii rozwoju gminy,
• opiniowanie projektów uchwał i aktów prawa miejscowego dotyczących sfery zadań publicznych pożytku publicznego oraz współpracy z organizacjami pozarządowymi, w tym programów współpracy,
• wyrażanie opinii w sprawach dotyczących funkcjonowania ngo,
• udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku sporów pomiędzy organizacjami a administracją publiczną,
• wyrażanie opinii w sprawach dotyczących zadań publicznych, w tym zlecania tych zadań do realizacji przez organizacje pozarządowe oraz w sprawach rekomendowanych standardów realizacji zadań publicznych.

Sformułowanie „w szczególności” oznacza, że powyższe zadania mogą być rozszerzane o nowe w zakresie konsultacji i opiniowania. Rada gminna ma 14 dni na zaopiniowanie projektu programu współpracy, projektu strategii rozwoju gminy oraz innych dokumentów związanych z trzecim sektorem i działalnością pożytku publicznego. Ponadto rada może przedstawiać rekomendacje działań i petycje, apele i protesty. W zakresie swoich kompetencji Rada może powoływać ekspertów i zlecać przeprowadzanie badań oraz opracowanie ekspertyz związanych z realizacją swoich zadań. Ponadto Rada może zapraszać do uczestnictwa w swoich posiedzeniach przedstawicieli organów administracji publicznej i ngo niereprezentowanych w Radzie, a także przedstawicieli rad wojewódzkich, powiatowych i gminnych.

Dlaczego warto?

Powoływanie oraz angażowanie się w pracę rad działalności pożytku publicznego może nieść za sobą wiele korzyści, jak m.in.:

• integracja i rozwój lokalnego środowiska ngo,
• rozwój komunikacji i współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi a administracją (w tym poprzez delegowanie członków rady do innych ciał dialogu/komisji gminnych),
• wzrost świadomości prawnej, zwłaszcza wśród członków rady,
• forum dialogu, networking,
• promocja wizerunku organizacji i gminy,
• bardziej słyszalny głos organizacji,

O tym, co jeszcze w 2015 r. zmieniła obszerna nowelizacja Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, dowiecie się Państwo z filmu:

https://www.youtube.com/watch?v=QBkppE8PG-c&feature=emb_logo

Podstawa prawna:

Art. 38, 41a-41j Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1057.)